هماچوری (hematuria) به معنای وجود خون بخصوص گلبولهای قرمز در ادرار می‏باشد. این حالت چه میکروسکوپی باشد و یا چه از طریق چشم غیرمسلح دیده شود، نشان‏دهنده وجود خونریزی درسیستم مجاری ادراری و تناسلی می‏باشد. خونریزی ممکن است به یکباره بوده یا اینکه مکرر باشد. علل ایجاد کننده این حالت از علل بی خطر مثل عفونتها تا علل خطرناکی مثل بیماریهای کلیوی یا سرطانها متفاوت می‏باشد. بنابراین در صورت وجود چنین حالتی حتماً باید به پزشک مراجعه نمود...

انواع هماچوری (خون شاشی) دو نوع است: میکروسکوپی و قابل رویت با چشم

گاهی اوقات بعضی از افراد بدون وجود هیچگونه دلیلی، مبتلا به فرم میکروسکوپی هماچوری هستند که این امر طبیعی می‏باشد. در هماچوری قابل رویت با چشم، ادرار به رنگ صورتی، قرمز یا قهوه‏ای روشن در می‏آید و گاهی ممکن است حاوی لخته‏های کوچک خون باشد. مقدار خونی که در ادرار می‏باشد با شدت علت آن رابطه‏ای ندارد.

▪ هماچوری ناشی از رژه: در این حالت بعلت رژه یا پیاده روی طولانی و ثانویه به ضربات وارده به مثانه در طی این فعالیتها ممکن است هماچوری رخ دهد.

رنگ قرمز ادراری که بعلت وجود خون در آن نباشد، منجر به بروز حالت هماچوری کاذب می‏شود. بعضی داروها، رنگهای خوراکی و سبزیها منجر به بروز چنین حالتی می‏شود.

● علل

بروز هماچوری می‏تواند به علل بسیار زیادی باشد که شایعترین آنها شامل بزرگی خوش خیم پروستات، سنگهای کلیوی، داروها (کینین، ریفامپین، فنی‏تویین)، ضربه‏ها، سرطانهای سیستم ادراری، انسداد در مجاری ادراری، عفونتهای ویروسی مجاری ادراری یا عفونتهای منتقله از راه تماس جنسی بخصوص در زنها می‏باشد.

علایم و نشانه‏ ها:

تشخیص:

● گاهی وجود علائم دیگر می‏تواند محل یا علت خونریزی را مشخص نماید.

▪ درد شکمی می‏تواند ناشی از التهاب کلیه یا حالبها ثانویه به ضربات، عفونتها و سرطانها باشد.

▪ کاهش شدت ادرار، تأخیر در ادرار یا ادرار ناکامل ناشی از درگیری مجاری ادراری تحتانی مثلاً ثانویه به بزرگی خوش خیم پروستات یا سرطانها می‏باشد.

▪ وجود تب می‏تواند ناشی از عفونت کلیه‏ها یا حالبها باشد. 

▪ درد پهلوها می‏تواند ناشی از ضربات یا سرطانهای کلیه‏ها باشد.

▪ تکرر ادراری ، درد در ادرار یا تمایل شبیه به ادرار کردن می‏تـواند ناشی از سرطان مثانه باشد.

پزشک جهت تشخیص باید از بیمار تاریخچه کامل گرفته و نکات زیر می‏تواند در تاریخچه مهم باشند. سابقه سیگار کشیدن یا مصرف الکل، تماس با مواد سمی به مدت طولانی، سابقه وجود سنگ کلیه، صدمات عفونتها، استفاده از داروهای خاص در حال حاضر یا در گذشته، وجود بیماریهای اخیر و عادات مربوط به نحوه ادرار کردن.

وجود سوابق خانوادگی می‏تواند نشان‏دهنده وجود اختلالات ارثی نظیر سنگ کلیه، کم خونی داسی شکل یا سایر بیماریهای ارثی مربوط به بروز هماچوری باشد.

یک معاینه فیزیکی کامل با تمرکز بیشتر بر روی مجاری ادراری، شکم، لگن، ناحیه تناسلی و راست روده نیز باید انجام شود.

آزمایشات:

می‏توان از یک روش دیگر بنام سیستوپورتروسکوپی نیز در مراحل بعد استفاده نمود که از طریق آن تحت بی حسی موضعی می‏توان پیشابراه، مثانه و پروستات را بطور مستقیم مشاهده نمود.

با استفاده از عکس رنگی نیز می‏توان وجود سنگهای ادراری، سرطانها، انسداد و سایر علل هماچوری را مورد بررسی قرار داد. افرادی که نسبت به مواد حاجب حساسیت دارند، باید حتماً قبل از انجام عکس رنگی پزشک خود را در جریان قرار دهند.

تشخیص های افتراقی:

علل وجود خون در ادرار:

اختلالات خونی

اختلالات پلاکتی: کاهش پلاکت ـ افزایش پلاکت

اختلالات انعقادی: هموفیلی ـ درمان با داروی هپارین ـ مصرف داروی ضد انعقادی خوراکی ـ کمبود ویتامین k

بیماری یا نشانه سیکل سل

اسکوروی: کمبود ویتامین C

تلانژکتازی ارثی

داروها

داروهای ضد انعقادی ـ سیکلوفسفاماید ـ پنی‏سیلامین

اختلالات گلومرولی

اولیه: خونریزی خوش خیم بی دلیل ـ بیماری برگر.

ثانویه: پس از عفونت.. استرپتوکوکی ـ ویروسی ـ عفونت قلبی

ثانویه: بیماری لوپوس ـ پلی آرتریت گرانولوزا ـ وگنر ـ گودپاسچر...

اختلالات کلیوی غیرگلومرولی

نفریت توبولی ـ بیماری کیستیک کلیه ـ سنگ کلیه ـ ضربه به کلیه ـ سرطانهای کلیه ـ عفونتهای کلیه

اختلالات بعد از کلیه

سنگ ـ تنگی ـ ضربه ـ التهاب مجرای ادرار

ضایعات پروستات: سرطان ـ التهاب ـ واریس پروستات ...

ضایعات مثانه: التهاب ـ سرطان ـ خونریزی ناشی از ورزش کردن ... سنگ ـ جسم خارجی ـ انومالی‏های عروقی …

خونریزی کاذب

پیگمانی داخلی: پورفیرین ـ هموگلوبین ـ میوگلوبین

داروها: ضد درد ـ ضد تشنج ـ آنتی‏بیوتیکها ـ ضدمالاریاها ـ ملین‏ها ـ خواب آورها ـ مواد ضد عفونی کننده ـ مواد غذائی ...

خونریزی کاذب به علل متفرقه

قائدگی ـ خونریزی واژینال ـ خونریزی از اطراف ـ خود ساخته برای فریب پزشک

درمان ادرار خونی به علت زمینه‏ای آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، علت کشف نمی‏شود که خوشبختانه به دلیل عدم وجود یک موقعیت خطرناک است. به خاطر داشته باشید که علت واقعی بررسیهای پزشکی در هماچوری اثبات یک علت خاص نیست بلکه رد یک مشکل جدی است.

اگر هیچ علتی برای هماچوری پیدا نشود، ادرار باید به صورت سالانه کنترل شده تا اطمینان حاصل شود که هیچ تغییراتی رخ نداده است. البته اگر «هماچوری» آشکار عود کرد، ارزیابی دوباره ممکن است ضروری باشد و باید با پزشک مشورت کرد.

یک آزمون خونی به منظور کنترل عملکرد کلیه و کنترل فشار خون نیز باید انجام شود.

مردان بالای پنجاه سال باید به منظور غربالگری سرطان پروستات، سالانه آزمون PSA یا آنتی‏ژن اختصاصی پروستات انجام دهند.

بررسی بیشتر در مورد درمان هماچوری به نتایج بررسیهای ذکر شده قبلی و علت واقعی هماچوری بستگی دارد. اورولوژیستی که این آزمایش را انجام می‏دهد هر گونه درمان یا ارزیابی ضروری بیشتر را درخواست می‏کند.

منبع: وبلاگ علوم آزمایشگاهی بروجرد