گفتنی است در این مورد بررسی بر روی الگوی بیماری ها برحسب زمان ، مکان و اشخاص صورت می گیرد.

به طور مثال می توان پرسش کرد الگوی زمانی و فصل بیماری به چه صورت بوده است؟

یا منطقه جغرافیای درگیر با بیماری کجا بوده است؟

و همچنین می توان به مطالعه سن و جنس افراد بیمار نیز اشاره کرد.

پس از آن که عوامل بیماری زا و خطر زا مشخص شد، برنامه ریزی هایی صورت می گیرد و در ادامه آن ها اجرا و توسط اپیدمیولوژیست ها بررسی می شود.

هدف نهایی اپیدمیولوژیست ها را کاهش، حذف مشکلات بهداشتی و ارتقا سلامت جامعه می توان دانست.

در مطالعات Epi، بررسی بر روی یک جمعیت انسانی صورت می گیرد( نه بر روی یک فرد) که این مفهوم در خود کلمه Epidemiology نیز گویا است .

بین Epi =   -   مردمdemio =    -   مطالعهlogy =

سلامت

سلامت از دیدگاه های مختلف تعاریف زیادی دارد .

سلامت از دیدگاه زیست شناسان: سلامت به معنای عدم بیماری نامیده می شود و از آن جا که میکروب ها باعث بیماری می شوند، سلامتی حالتی است که بیماری در بدن نباشد.

سلامت از دیدگاه اکولوژیست ها: سلامت به معنای تعامل پویا بدن انسان و محیط زیست فرد است. زیرا فرد در محیط زندگی می کند و هرقدر محیط زیست سالم تر باشد، انسان سالم تر است و سلامتی انسان را وابسته به محیط می دانند.

سلامتی از دیگاه روانشناسان: از نظر روان شناسی انسان سالم و سلامتی تحت تاثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی است.

سازمان جهانی بهداشت(who) این تعریف را از سلامت دارد:

سلامتی به معنای رفاه کامل جسمانی ، روانی و اجتماعی است.

شاخصه ی سلامت جسمانی: عملکرد صحیح بدن تعریف می شود که طبق معیار های پزشکی نباید مشکلی داشته باشد.

شاخصه های سلامت از بعد روانی: توان واکنش در مقابل حوادث زندگی تعریف می شود.

سازگاری(انعطاف پذیری) فرد با محیط و دیگران درتعارض نباشد، توان بروز احساسات و برای زندگی مقصود و هدفی داشته باشد.

طبق مطالعات who این موارد پذیرفته است.

سلامت اجتماعی:

امنیت اجتماعی فرد حائز اهمیت است و یکی از مهم ترین موارد سلامت اجتماعی شغل مناسب برای فرد است.

شغل مناسب در سلامت اجتماعی، روانی و جسمانی فرد حائز اهمیت است.

از دست دادن شغل ----->افسردگی ----->مرگ

طیف سلامت

سلامت مثبت( کامل ) ----->سلامت بهتر -----> رهایی از  بیماری      

بیماری پنهان----->بیماری خفیف                بیماری وخیم----->مرگ

پایین ترین طیف سلامتی، بیماری – مرگ و بالا ترین نقطه آن معادل با تعریف who  از سلامتی مثبت است.

با توجه به این موارد از نظر who هر گونه اختلال و انحراف از حالت سلامتی بیماری محسوب می شود پس بر این اساس Who مبحثی به نام HFA (health for all) را مطرح کرد.

HFA :همه ی مردم باید به سطحی از سلامتی برسند که امکان یک زندگی خوب و مثمر از نظر اجتماعی و اقتصادی داشته باشند.

هدف HFA

منابع بهداشتی را به طور عادلانه میان همه توزیع کند؛ یعنی  اینکه افراد جامع بدون درنظر گرفتن موقعیت شان از حداقل خدمات سلامت بهداشت برخوردار باشند و این خدمات در دسترس آنها باشد. که در نهایت باروری اقتصادی و اجتماعی در زندگی افراد وجود داشته باشد.

کلید رسیدن به HFA ، مراقبت های بهداشتی اولیه (PHC) است.

PHC به مراقب های ضروری بهداشتی اولیه بهداشتی گفته می شود که از نظر اجرایی عملی، از نظر اجتماعی مورد پذیرش و از نظر تکنولوژی برای همه افراد در همه جا متناسب باشد.

سیاست های بهداشت اولیه

مهترین رکن PHC آموزش همگانی است که از مثال های آن می توان به تهیه داروها ،ارتقای وضعیت تغذیه و تامین آب سالم اشاره کرد.

همچنین ایمن سازی(واکسیناسیون)، پیشگیری از بیماری های شایع و درمان به موقع آن، بهداشت افراد آسیب پذیر سال خورده، مادر و کودک و ارتقا بهداشت روانی را می توان از دیگر مثال های phc برشمرد.

از موانع اجرای PHC (بهداشت اولیه) می توان به کمبود نیروی انسانی(افراد متخصص)، مقاومت های فرهنگی افراد جامعه(کم تر تاثیر دارد) و تمرکز خدمات در مناطق شهری(عدم دسترسی به خدمات) اشاره کرد.

آموزش بهداشت را ترغیب و تشویق مردم به قبول و انجام اعمال کاربردی که برای ادامه زندگی سالم ضرورت دارد و استفاده صحیح از خدمات بهداشتی که در دسترس است، می توان تعریف کرد.

بنابراین هدف از آموزش بهداشت ایجاد انگیزه و آگاهی در مردم است.

آموزش بهداشت

1.                 مستقیم -------------->فردی: آموزش بهداشت پزشکی به بیمار

------------------->گروهی : ارگانی برنامه آموزش بهداشت را در نظر می گیرد.                                  

------>  تعامل مستقیم بین آموزش دهنده و گیرنده وجود ندارد.

آموزش بهداشت به شیوه غیر مستقیم به دلیل اینکه گستره مخاطبان بیشتری دارد، حائز اهمیت است.

اپیدمیولوژی بیماری های عفونی ومبارزه با آنها

عفونت(Infection): به معنای ورود و گسترش(تکثیر) عامل بیماری زا در بدن انسان یا جانور است.

همچنین نتیجه ورود و تکثیر بیماری یا عدم بیماری است که البته به سیستم ایمنی فرد بستگی دارد.

تفاوت عفونت و آلودگی

آلودگیContamination)): به وجود عامل بیماری زا و عفونی در سطح بدن یا سایر سطوح آلودگی گفته می شود.

آلایندگی(pollution): وجود مواد زیان بار در محیط زیست الزاماً مواد عفونی نیست مثل سرب در هوا.

بیماری عفونی(infection disese): به معنای تظاهرات بالینی ناشی از یک عفونت در بدن انسان یا جانور گفته می شود.

تفاوت بیماری عفونی با بیماری واگیر دار

بیماری واگیر دار((conmunicabledisese: بیماری که از یک فرد به فرد دیگر منتقل می شود.

در بحث اپیدمی بیماری عفونی، واژهepidemi به معانی بروز غیر معمول یک واقعه مرتبط با سلامتی در یک منطقه است.

در این تعریف «غیر معمول» حائز اهمیت است؛ مثلا وبا در آمریکا نیست.

این همه گیری می تواند کوتاه مدت باشد مثل بیماری عفونی.

یا این همه گیری می تواند بلند مدت باشد مانند بیماری مزمن قلبی.

بیماری بومی :(endemic)حالتی که  بیماری یا عامل بیماری زا به طور پایدار در یک منطقه وجود داشته باشد و از جای دیگری وارد نشده باشد(به طور پایدار وجود دارد).

مانند بیماری هایپراندومیک (hyper Endemic ) که شیوع بالایی دارد.

*وبا در بنگلادش اپیدمی نیست بلکه بومی است*