بيش از 450 نوع بيمارى مشترك بين انسان و حيوان وجود دارد كه بروسلوز مهمترين آنهاست. تب مالت  يكى از بيمارى‏هاى شايع قابل انتقال بين انسان و حيوان است كه طريق تماس مستقيم با خون، جفت، جنين و ترشحات رحمى حيوانات آلوده (گاو، گوسفند، بز، خوك،، شتر و گاوميش) و نيز از طريق مصرف فراورده‏هاى خام آلوده حيوانى (بخصوص شير و فراورده‏هاى آن) بطور غير مستقيم به انسان منتقل مى‏شود. بروسلوز انسانى (تب مالت) ناشى از بروسلا ملیتنسيسس در جاهايى كه گوسفند و بز آلوده زياد است پیآمد جدى بهداشت عمومى در آن مناطق مى‏ باشند. با اين وجود بعلت استقرار وسيع پاستوريزاسيون، تب مالت در بسيارى از كشورها به عنوان يك بيمارى شغلى با وقوع پراكنده در بين افرادى كه در نقل و انتقال چهارپايان دخالت دارند، دامپزشكان، كاركنان آزمايشگاهها، كاركنان و كارگران كارخانجات توليد و بسته بندى گوشت و كشتارگاهها محسوب مى‏ شود.

 در كشورهاى در حال توسعه و در نواحى روستايى، مصرف فراورده‏ هاى لبنى گاو، بز، گوسفند و گاوميش بصورت خام و منبع اصلى ابتلا به تب مالت محسوب مى‏ گردد. بطور كلى بروسلوز تأثير نامطلوبى در سلامت انسان و فراورده‏ هاى دامى دارد. در بسيارى از كشورها بروسلوز جزو بيمارى‏هاى قابل گزارش است راههاى كنترل بيمارى عمدتاً بر پايه پيشگيرى از بيمارى قرار دارد و مراقبت يك وسيله كليدى براى مديريت برنامه ‏هاى پيشگيرى و كنترل اين بيمارى محسوب مى‏گردد.

تاريخچه كنترل بروسلوز در ايران:

 در گذشته منطقه آلوده در ايران بيشتر اصفهان، چهار محال بختيارى بود و ساير مناطق زياد با اين مسئله مواجه نبودند. ولى داستانى اتفاق افتاد كه باعث شد بروسلوز در سراسر كشور منتشر شود. واقعه از اين قرار بود: چندين سال قبل تعدادى از بزرگان به بيمارى بروسلوز مبتلا شدند و كار به مجلس شورا كشيد. تصميم گرفتند هر طور كه شده اين بيمارى را ريشه كن كنند. جلسات متعددى تشكيل شد و همه به اين نتيجه رسيدند كه براى ريشه كن كردن بيمارى چهار اصل را بايد در نظر گرفت.

 1- هر چه دام آلوده است سر ببريم‏

 2- تمام گوساله‏ ها را واكسن بزنيم‏

 3- افراد مريض را معالجه كنيم‏

 4- فراورده‏هاى لبنى را پاستوريزه كرده و از ذيح غير قانونى ممانعت نمائيم‏

 قدم اول >-- از بين بردن دامهاى آلوده: اكيپ‏هاى متعددى براى شناسايى و از بين بردن دامهاى آلوده تشكيل شد و از آنجائيكه كانون بيمارى در اصفهان بود از اين شهر شروع كردند. دامهاى آلوده شناسايى شد ولى صاحبان آنها چون اقتصاد خانواده ‏شان متكى بر بز و گاو و گوسفندى بود كه داشتند زير بار نمى ‏رفتند. آنها شبانه دامهاى خود را از اصفهان خارج كرده و در شهرهاى نقاط مختلف ايران فروختند و بيمارى بروسلوز كه تا آنزمان بيشتر محدود به اصفهان بود در تمام ايران منتشر شد.

 قدم دوم >-- واكسيناسيون: واكسيناتورها و افرادى كه در رابطه با بيمارى بروسلوز كار مى‏ كنند افراد از جان گذشته‏اى هستند كه بعضاً بارها دچار اين بيمارى شده ‏اند. واكسيناتورهاى قديمى اضافه كار خواستند از آنجائيكه هزينه آن زياد مى‏شد با اينها موافقت نشد و قرار شد  واكسيناتورهاى جوان و تازه نفس به خدمت گرفته شوند. اين كار انجام شد و آنها شروع به كار كردند ولى يكى يكى مبتلا به تب مالت شدند براى تشويق اين افراد گفته شد هر كس تب مالت بگيرد بر حسب شدت آن مزاياى بيشترى به او تعلق خواهد گرفت پس از مدتى با تعداد زيادى افراد مواجه شدند كه عصازنان به دنبال پولشان آمده‏اند. پس به اين نتيجه رسيدند كه بهتر است سراغ همان واكسيناتورهاى قديمى رفته با اضافه حقوق آنها موافقت كنند.

 قدم سوم >-- درمان افراد مبتلا: بيشتر افراد برسلوزى كه به پزشك مراجعه مى‏ كنند مى‏گويند «درد دارم، بی حالم، طپش قلب و عرق شبانه دارد، به دكتر اعصاب مراجعه كرده‏ ام و...! ولى بعد از تشخيص بروسلوز وقتى نوبت به درمان مى‏ رسد و پزشك توصيه به استراحت مى‏ كند به بهانه كار و گرفتارى امتناع كرده داروهايش را هم مرتب نمى‏ خورد و نتيجه اينكار شكست درمان است.

 قدم چهارم >-- پاستوريزاسيون شير و فراورده‏هاى لبنياتى: در مورد پاستوريزاسيون بايد گفت كه شيرهاى پاستوريزه هم نياز به جوشاندن دارند. از ساير منابع آلوده كننده مثل پنير ليقوان، خامه، سرشير و بستنى‏هاى غير پاستوريزه هم نبايد استفاده شود. بهر حال ريشه كنى بروسلوز در هر چهار قدم با مشكل مواجه شد.

عامل بيمارى:

باكترى‏ هاى مولد تب مالت كوكوباسيلهاى گرم منفى و هوازى هستند كه كوچك بودن، اسپور و كپسول بوده غير متحرك مى‏باشند. خيلى از اينها براى رشد به CO2 نياز داشته و در محيط 37 درجه رشد مى‏ كنند و از يكديگر بوسيله تكنيكهاى سرولوژى و بيوشيميايى جدا مى‏شوند.

 سه نوع بروسلا بعنوان عامل اكثر عفونتهاى بيمارى تب مالت در انسان وجود دارد (البته شش گونه اصلى بروسلا وجود دارد. بروسلا مليتنسيس، بروسلا سوئيس، بروسلا ابورتيس، بروسلا كانيس، بروسلا Ovis، بروسلا Neotome كه از اين شش گونه چهار گونه اولى داراى قدرت بيماريزايى در انسان مى‏باشند):

 1- بروسلا ملیتنسيس Brucella Melittensis (داراى 3 بيوتيپ) كه در بز و گوسفند (شتر و خوك) بيشتر است و عمدتاً عامل بروز موارد تب مالت انسانى در ايران مى‏باشد.

 بروسلا ملیتنسيس عامل بروسلوز گوسفند و بز و شتر و خطرناكترين عامل بيمارى تب مالت در انسان است زيرا قدرت بيماريزائى آن نسبت به ساير انواع بروسلا بيشتر است. بيمارى ناشى از اين بيمارى تضعيف كننده نيز هست.

 بروسلا ملیتنسيس در ادرار تا 6 روز و در گرد و غبار تا 6 هفته و در آب و خاك تا 10 هفته و در پنير تازه تا 2 ماه زنده مى‏ماند.

 2- بروسلا آبورتوس Br. Abortus (داراى 9 بيوتيپ) كه در گاو بيشتر است. بيمارى ناشى از اين باكترى در انسان ملايم و با انتشار محدود است و عوارض عفونت زا يا ناتوان كننده كمتر ديده مى‏شود.

 3- بروسلا سوئيس Br. Suis (داراى 4 بيوتيپ) كه در خوك بيشتر است. بيمارى ناشى از اين نوع در انسان همچون ساير انواع مى‏ باشد ولى شدت و عوارض آن كمتر از بروسلا ملىیتنسيس مى ‏باشد و معمولاً با ايجاد آبسه در اندامهاى مختلف همراه است.

 4- بروسلا كانيس Br. Canis موجب اپيدمى بيمارى در سگها مى‏ گردد اين نوع بيمارى را تاكنون در ايران نداشته‏ايم‏

 (بروسلا اويس در گوسفند و بروسلا نئوتوم در موش درختى)

راههاى سرايت بيمارى:

 1- تماس شغلى و تماس مستقيم با بافتهاى حيوانى  آلوده نظير خون، ترشحات واژن و ترشحات جنين سقط شده در افرادى نظير سلاخان، دامپزشكان، دامداران، كشاورزان و كاركنان كشتارگاه ها از راه تماس با پوست خراشيده، ملتحمه و تنفس (تماس مستقيم با خون و لنف آلوده)

 2- مصرف شير خام و فراودره‏هاى لبنى آلوده خصوصاً پنير تازه، خامه، سر شير

 3- انتقال تنفسى از طريق استنشاق هواى آلوده آغل، اصطبل و آزمايشگاه‏

 4- مواردى از بيمارى در اثر فرورفتن سر سوزن سرنگ حاوى واكسن  Revelگوسفندى، S91 گاوى در زمان تلقيح به دست واكسيناتور نيز گزارش شده است.

 5- Person to Person: انتقال از راه مقاربت نادر است. البته مردها گاهى مى‏ توانند همسران خود را آلوده كنند (از راه ادرار در حين مقاربت)

 حيوانات از طريق مقاربت يا خوردن شير، گوشت آلوده و يا فراورده‏ هاى شير آلوده يا تنفس به اين بيمارى مبتلا مى‏شوند علائم اين بيمارى در حيوانات عبارتند از بى‏علامتى، هماچورى، اركيت، ماستيت، كمى شير، لاغرى، سقط و... ارگانيسم بروسلا در ادرار، مدفوع، ترشحات واژينال حيوان آلوده وجود دارد. اگر حيوانى سابقه سقط داشته باشد بايد آنرا حتماً از نظر بروسلوز معاينه و آزمايش كنيم دو علت عمده انتقال اين بيمارى ارتباط نزديك آغل با محل زندگى دامداران و استفاه از شير تازه دوشيده ميباشد. انسانها نيز از طريق خوردن شير آلوده و فراورده‏هاى آن، گوشت آلوده، خراش پوست، ملتحمه، تنفس، مادر به بچه در دروان حاملگى و شيردهى، انتقال جنسى از طريق Semen، انتقال خون و پيوند مغز استخوان به اين بيمارى مبتلا مى‏شوند. شايع‏ترين راه انتقال بيمارى در نواحى اندميك بروسلوز Inhalation ذكر شده است ولى شايع‏ترين راه انتقال بيمارى گوارشى است. انقال بروسلوز از طريق فرد به فرد بسيار نادر است. كسانى كه آنتى‏استيد مصرف مى‏ك‏نند دوز آلوده كننده در آنها كمتر است. سالانه نيم ميليون بيمار جديد گزارش مى‏شوند البته اينطور به نظر مى‏ رسد كه تنها 4% بيماران گزارش مى‏ شوند. شايع‏ترين عامل بيمارى در كل جهان بروسلا ملىیتنسيس است. 17 كشور در جهان (اكسفورد) توانسته‏ اند بروسلوز را ريشه كن كنند. كه تعدادى از آنها عبارتند از نروژ، سوئد، فنلاند، دانمارك، سوئيس، چك و اسلوواكى، رومانى، بلغارستان، انگلستان، ژاپن، مصر و ايسلند و... (البته هاريسون 27 و مندل 28 كشور را ذكر كرده است) كشورهاى با شيوع بالاى بيمارى شامل كشورهاى حوزه مديترانه، آسيا و آمريكاى جنوبى و مركزى است. در كل ميزان شيوع اين بيمارى در جهان رو به افزايش است.

 اگر در منطقه‏اى بچه مبتلا به بروسلوز ديده شود نشاندهنده اندميك بودن بيمارى در آن ناحيه است. ميزان شيوع بروسلوز در ايران 58 در 000/100 است البته اين رقم در سال 1984 160 در 000/100 بوده است آلوده‏ ترين استانها عبارتند از استانهاى همدان، لرستان، ايلام.

 كسانى كه احتمال ابتلا در آنها زياد است شامل قصابان، دامپزشكان، كشاورزان، و ديگر افرادى است كه با دام سروكار دارند.

 ارگانيسم بروسلا قادر است در داخل خاك خشك تا 40 روز زنده بماند و در داخل خاك مرطوب بيشتر. در گوشت يخ زده تا سه هفته، در شير خام تا 10 روز و در پنير تازه تا 3-2 ماه، در مدفوع حيوانات تا 100 روز، در آب از يك هفته تا يكماه.

 اين ارگانيسم در حرارت 60 درجه اگر به مدت 10 دقيقه بماند از بين خواهد رفت همچنين شيره معده قادر است آنرا از بين ببرد اين ارگانيسم پس از ورود به بدن و بلعيده شدن توسط فاگوسيت‏ها، درون آنها بعلت جلوگيرى از دگرانوله شدن گرانول‏هاى ميلوپراكسيداز آنها ادامه حيات مى‏دهد و به سيستم رتيكولواندوتليال مانند كبد، طحال، مغز استخوان و ديگر ارگانها مانند كليه رفته به تكثير مى‏پردازد. واكنش بافتها به اين ارگانيسم شامل تشكيل گرانولوم‏هايى است كه داراى سلولهاى اپى‏تلوئيد، Giant cell، لنفوسيت و پلاسماسل مى‏ باشد. ماكروفاژها كم كم ارگانيسم‏ها را از بين مى‏برند و باعث بهبودى بيمارى مى‏ شوند و اين چنين ايمنى اتفاق مى‏ افتد. گرانولوم‏هاى باقيمانده بتدريج فيبروزه شده و اغلب كلسيفيه مى‏گردند.

دوره نهفتگى:

 وقتى كه برخورد با منبع عفونت مستمر باشد، چه از راه نوشيدن شير خام و يا تماس شغلى، تعيين زمان دقيق آلودگى و لذا دوره نهفتگى مشكل خواهد بود. اما در موارديكه عفونت بدنبال يك تماس مشخص باشد، دوره نهفتگى اغلب بين 1 تا 3 هفته مى‏باشد. (به طور متوسط در ايران دوره كمون اين بيمارى 2 هفته است) گاهى اوقات بين 17-6 ماه نيز گزارش شده است.

 پاتوژنز:

 وقتى كه ميكروب وارد خون شد به سيستم رتيكولواندوتليال حمله مى‏ كند و بعد به كليه ارگانها مى‏رود، بروسلا يك ميكروب درون سلولى است به همين جهت درمان بايد طولانى مدت باشد و از داروهايى استفاده كرد كه درون سلول عمل مى‏ كنند. (به علت اينكه بروسلا زندگى درون سلولى دارد آنتى‏ بيوگرام در مورد بروسلوز اهميتى ندارد. اين ارگانيسم اگزوتوكسين توليد نمى‏ كند ولى ديواره سلولى آنها داراى اندوتوكسين مى‏ باشد، بيشتر گرفتارى‏هايى كه در بروسلوز ايجاد مى‏ شود ناشى از همين اندوتوكسين است)

 ميكروب (از راه پوست و مخاط) >-- توسط فاگوسيت يا PMN خورده شده >-- (از طريق مجارى صفراوى) غدد لنفاوى >-- (اگر متوقف نشود) باكتريمى >-- سيستم رتيكولواندوتليال كبد و طحال و مغز استخوان، كليه و غيره جايگزين مى‏ شود >-- عكس‏العمل دفعاى بدن در اين بافتها  >--تشكيل گرانولوزه غير كازئيفيه .پس بروسلوز در تمام سيستها و ارگانهاى بدن مى‏تواند ضايعه ايجاد كند. ولى بيشتر از همه در سيستم اسكلتال، دستگاه ادرارى، كبد، قلب و ريه و طحال است.