آناتومی کبد

آناتومی کبد
کبد (Liver) عضوی مثلثی شکلی است که در جلوی معده و در پشت دنده ها در قمست فوقانی و راست شکم قرار دارد . کبد بزرگترین و پیچیده ترین عضو بدن است که حدود 1500 گرم وزن دارد و به 4 لوب تقسیم می شود که لایه نازکی از بافت پیوندی هر لوب را در بر گرفته که به داخل لوبها نفوذ می کند و لوب ها را به بخش کوچکترین بنام لوبول تقسیم بندی می کند و هر 2 دقیقه یکبار همه ی خون بدن از این لوبولها عبور می کند.
کبد عضوی است که به دلیل مقدار زیاد خون رنگ آن قرمز مایل به سیاه است. خون کبد معمولاً از 2 منبع است :
1. حدود 75% خون از طریق ورید پورت وارد کبد می شود که از دستگاه گوارش تخلیه می شود و غنی از مواد مغذی است .
2. بقیه ی آن به وسیله ی شریان کبدی وارد کبد می شود که غنی از اکسیژن است .
این 2 منبع خونرسانی در نهایت شاخه ی انتهاییشان به هم می پیوندند و تشکیل سینوزوئیدهای کبدی را می دهد که این سینوزوئیدها پس از خونرسانی به کبد به درون وریدچه های واقع در مرکز لوبولهای کبدی تخلیه می شوند و ورید مرکزی نامیده می شود . این وریدهاای مرکزی به هم ملحق می شود و ورید کبدی را تشکیل می دهد که در نهایت خون ورید کبدی به ورید اجوف تحتانی تخلیه می شود .
سلولهای کبدی هپاتوسیتها می باشند و بقیه ی آنها شامل سلولهای : کوپفر ، اقماری (satellite) و سلولهای ذخیره کننده ی چربی است .
ساختمان هپاتوسیتها شش ضلعی است ( همانند کندو عسل ) . خون شریان کبدی و ورید پورت از ناحیه ی 1 به آسینوس وارد شده و پس از عبور از سینوزئیدها به ورید کبدی انتهایی ناحیه 3 جریان می یابد و در نهایت به صورت ورید فوق کبدی به ورید اجوف تحتانی می ریزد .
سلولهای کوپفر نقش بیگانه خواری دارند که جزء سیستم رتیکولو اندوتلیال هستند و وظیفه ی اصلی آنها به دام انداختن مواد خاصی است که از طریق ورید پورت آورده می شوند .
عملکرد کبد
کبد غذا را از دستگاه گوارش گرفته و سپس آنها را ذخیره و یا به شکل مواد شیمیایی تغییر می دهد که در قسمت دیگری از بدن جهت نیازهای متابولیکی مورد استفاده قرار می گیرد . وظایف کبد شامل :
- تولید حداکثر پروتئینهای ضروری سرم که شامل : از 13 فاکتور انعقادی 12 تای آن در کبد ساخته و فقط فاکتور 8 در اندوتلیال عروق ساخته می شود . همچنین فاکتورهای ضد انعقادی نیز در کبد ساخته می شوند .
- تولید صفرا و مواد حاصل از آن ( اسیدهای صفراوی – کلسترول – لیستین – فسفولیپیدها )
- تنظیم مواد مغذی ( گلوکز – گلیکوژن – لیپیدها – کلسترول و اسیدهای آمینه )
این یعنی اینکه پس از مصرف غذا گلوکز از طریق ورید پورت به کبد رفته و به طی فرایند گلیکوژنز به گلیکوژن تبدیل می شود و برعکس هنگام گرسنگی و یا بین وعده های غذایی گلیکوژن در کبد به گلوکز تبدیل می شود ( طی فرآیند گلیکولیز ) چربی ها از کبد به صورت VLDL خارج می شوند و در نسوخ چربی ذخیره می شوند .
- متابولیسم و کونژوگه کردن ترکیبات چربی دوست ( بیلی روبین ، کاتیونها ، داروها ) برای دفع از طریق صفرا یا ادرار
- تبدیل ویتامین های Bبه شکل فعال کوآنزیم آن
- تبدیل آمونیاک به اوره که توسط کلیه ها دفع می شود .
- ذخیره ی ویتامین های محلول در چربی شامل K , E , D , B12 , A و فولات و مواد معدنی نظیر مس و آهن
- تبدیل و غیرفعال کردن هورمون ها
- تولید گرما برای حفظ دمای بدن
بررسی وضعیت و عملکرد کبد
مواردی که بررسی وضعیت عملکرد کبدی داریم شامل موارد زیر است :
- ساخت پروتئینهایی همچون آلبومین و گلوبولین و فاکتورهای انعقادی غیر فاکتور 8
- آنزیمهای پارانشیم کبد شامل ALT , AST و آنزیمهای مجاری صفراوی کبد شامل NT , GGT , ALP 5
- بیلی روبین ، چون کل متابولیسم بیلی روبین در کبد انجام می شود که شامل انواع direct , Totalاست .
در نتیجه برای بررسی عملکرد کبد :
- اندازه گیری سطح بیلی روبین : نشانگر فعالیت کونژوگاسیون و دفعی کبد
- زمان پروترومبین : برای وضعیت تولید فاکتورهای انعقادی به دلیل نیمه عمر کوتاه فاکتور 7 ( 6 ساعت ) کمترین نیمه عمر به فاصله چند ساعت از اختلال کبد طولانی می شوند .
- سطح آلبومین : بررسی وضعیت تولید پروتئین ها به دلیل نیمه عمر 20-15 روزه آلبومین کاهش سطح آن نشانه اختلال مزمن کبد می باشد .
- در فردی که دچار نارسایی کبد می شود ، اولین فاکتوری که افت می کند فاکتور 7 است که با تست Pt آن را می سنجیم . این تست نشان دهنده اختلال در فاکتورهای مسیر خارجی است که عمدتاً برای فاکتور 7 استفاده می شود اما Ptt برای مسیر داخلی است که عمدتاً برای فاکتور 8 است که در کبد کاربرد ندارد . در نارسایی حاد کبدی اولین اختلالی که اتفاق می افتد اختلال در Pt است که از s13-5/0 نرمال به 25-20 ثانیه افزایش می یابد .
- در نارسایی مزمن کبدی آلبومین فرد پایین است ، یعنی این فرد حداقل 1 تا 2 ماه است که در بدنش سخت آلبومین کم شده است .
- پارانشیم کبد 2 آنزیم مهم دارد که هر وقت سلولهای کبدی آسیب ببینند این دو آنزیم (ALT , AST) افزایش می یابند ، اما در مشکلات مجاری صفراوی مانند ایسکمی ، التهاب انسداد ، (GGT , ALP و 5 نوکلئوتیداز ) افزایش می یابد .
کیسه صفرا
کیسه صفرا یک کیسه گلابی شکل حدوداً cm 10 است . این کیسه روی کبد قرار دارد و مایعی به رنگ زرد مایل به سبز که در کبد ساخته می شود درون آن ذخیره می گردد .
صفرا از کبد به درون روده کوچک جریان می یابد و در آنجا به هضم چربیها کمک می کند. هرگونه صفرای اضافی در کیسه صفرا ذخیره می شود و هر وقت که غذا وارد روده ی کوچک شد دیواره ی عضلانی کیسه ی صفرا منقبض شده و صفرا را از طریق مجرای صفراوی به درون روده کوچک می ریزد .
برچسبها : آناتومی کبد,Liver,عملکرد کبد,کیسه صفرا
