منبع بیماری: در واقع انسان، جانور یا موادی است که عامل بیماری از آن گذشته و به میزبان خود راه پیدا می کند.

مخزن بیماری: انسان، جانور یا ماده ای است که عامل بیماری زا عفونی می تواند در آن زندگی کند، تکثیر یابد و بقای عامل عفونی به آن بستگی دارد.

منبع یا مخزن بیماری می تواند یکی باشد، اما الزاماً این طور نیست.

به طور مثال در آلودگی به کرم قلاب دار، مخزن عفونت انسان است و منبع عفونت ، خاک آلوده به لارو؛ اما در بیماری عفونی مثل سرخک مخزن و منبع بیماری یکی می باشد که انسان است .

بنابراین انواع مخازن عفونت می تواند، مخازن انسانی ، حیوانی یا مواد بی جان مثل خاک باشد.

*مهترین مخزن بیماری های عفونی انسان ، خود انسان ها هستند*

حامل بیماری: عبارت است از شخص یا جانور آلوده ای که بدون داشتن یک بیماری قابل تشخیص بالینی عامل بیماری زا را با خود دارد یا به عبارت دیگر منبع بالقوه بیماری خود فرد است .

برخی از حامل ها، حامل دوره پنهانی بیماری اند.(فرد بیمار است اما علائمی ندارد)

یک نوع از حامل ها، حامل دوره نقاحت هستند.(دوره بعد از بیماری است، که فرد بیمار بهبود یافته، ولی هنوز هم حامل بیماری است)

حامل ها را براساس مدت زمان حامل بودن تقسیم بندی می کنند.

 در برخی از بیماری ها مدت حامل بودن افراد بسیار طولانی است مانند ایدز.

یا اینکه حامل یک دوره کوتاه مدت بیماری را با خود حمل و منتقل می کند؛ مانند وبا (فرد یا سریع بهبود میابد یا می میرد)

مخازن عفونت حیوانی هم وجود دارد؛ مانند بیماری آنفولانزا یا هاری.

مخازن عفونت مواد بی جان مانند خاک که به عنوان مثال مخزن اصلی بیماری کزاز خاک است.

*یکی از راه های کنترل ، پیشگیری و مبارزه با بیماری های عفونی کنترل مخازن عفونت است*

دومین حلقه زنجیره انتقال عفونت راه های انتقال می باشد.

انتقال عامل عفونی: انتقال می تواند مستقیم باشد و به شکل بی واسطه عامل عفونی به میزبان منتقل شود؛ به طور مثال از طریق عطسه، سرفه و خون.

*عمومی ترین راه انتقال بیماری از طریق هوا است*

راه دیگر انتقال عوامل عفونی به شکل غیر مستقیم است.

در انتقال غیر مستقیم عامل عفونی یا از طریق اشیا، ذرات معلق آلوده و ناقلین منتقل می شود؛ مانند ابزار آلوده، ناقلین مثل حشرات و بند پایان.

انتقال غیر آلوده می تواند ازطریق موارد زیر باشد:

دستان و انگشتان آلوده Finger =

مایعات  Fluid =

غذا  Food =

هوا  Fly =

ابزار آلوده Fomit =

این را اصطلاحاً F5 انتقال غیر مستقیم نیز می نامند.

بنابراین تشخیص راه های انتقال بیماری به ما در پیشگیری و مبارزه با بیماری های های عفونی کمک می کند یا اینکه در مکان هایی که ابزار آلوده باعث انتقال بیماری می شود، از ابزار استریل استفاده شود.

در انتقال غیر مستقیم با توجه به اینکه شیوه های مختلفی برای انتقال وجود دارد، روش های متفاوتی هم برای کنترل و پیشگیری وجود دارد. به عنوان مثال استفاده از ابزار استریل، استفاده از پشه بند در مناطق خاص، نگه داری غذا در دمای مناسب و تهویه مناسب .

*راه های مستقیم مبارزه با عفونت ممانعت با تماس مستقم از منبع عفونت است*

حلقه سوم میزبان یا host :

نقاط ورود عامل عفونی به بدن میزبان متفاوت است که عامل عفونی می تواند از طریق پوست، غشای مخاطی، لوله های تنفسی و گوارشی منتقل شود.

واکنشی که میزبان نسبت به عامل عفونی دارد، متغیر است.

طیف این واکنش از عدم وجود نشانه های آشکار بیماری تا یک بیماری بالینی شدید و وخیم متغیر است.

بنابراین طیف واکنش نسبت به عامل بیماری به سیستم ایمنی میزبان بستگی دارد.

مدل مثلث اپیدمیولوژی :

مدل مثلث اپیدمیولوژی نشان دهنده تقابل سه عامل میزبان، عامل بیماری زا و محیط در تعیین علیّت بیماری است.

مدل شبکه ی علیّت (بنیان گذار آقای مک ماهون)

مفهوم شبکه علیّت این است که یک معلول نتیجه یک علت مشخص نیست؛ به عبارت دیگر مجموعه ای از علل و عوامل مثل یک شبکه به هم پیوسته باعث ایجاد معلول می شوند.

پس وقتی ما در یک جامعه، یک بیماری را به عنوان معلول در نظر می گیریم باید تمام علل و عوامل تاثیر گذار در آن را مشخص کنیم.

همچنین باید علت های زمینه ای یا عوامل تشدید کننده و عوامل خطر زا در بررسی آن بیماری در نظر گرفته شود.

عوامل زمینه ای مانند سن و جنس .

عوامل تشدید کننده مانند تغذیه نامناسب یا عدم دسترسی به امکانات بهداشتی .

عوامل خطر زا مانند سیگار کشیدن یا حضور در محیط پر گرد وغبار .

مثالی بر شبکه ی علیّت

اگر ما بخواهیم دچار بیماری انسداد عروق شویم؛ باید دچار تجمع چربی و فشار خون شویم و  علاوه بر این به طور مثال در جنسیت مرد استفاده از استروژن ها، استرس، اختلالات عاطفی، کم تحرکی و چاقی در ایجاد این بیماری تاثیر گذار است.

مدل اعتقاد به سلامت

جامعه و شخص باید به این باور رسیده باشد که سلامتی وی در خطر است و نسبت به بیماری ها آسیب پذیر است.

فرد باید به این باور رسیده باشد که برای حفظ و ارتقا سلامتی خود باید سرمایه گذاری کند و عدم رعایت موازین بهداشتی به ضرر وی است.

این مدل ارتقا سلامت به این نکته تاکید دارد که بسیاری از بیماری ها به دلیل شیوه غلط زندگی افراد است؛ مانند کم تحرکی و عادات بد غذایی.

در واقع وقتی شیوه زندگی افراد عوض شود، بسیاری از بیماری ها از آنها دور می شود.

مدل اعتقاد به سلامتی باور دارد که :

·      * سلامتی در معرض خطر است.

·      * سلامتی فرد آسیب پذیر است.

·      * عدم رعایت موازین بهداشتی به ضرر فرد است.

·      * سرمایه گذاری برای سلامتی به نفع فرد است.

برای اندازه گیری سطح بهداشت جامعه که در واقع نشانگر وضعیت بهداشتی جامعه است فاکتوری به نام امید به زندگی وجود دارد.

امید به زندگی:

عبارت است از تعداد سال هایی که با حفظ شرایط بهداشتی انتظار می رود، یک کودک تازه متولد شده، زندگی کند.

در تمام کشورها امید به زندگی در زنان بیشتر از مردان است.

به عنوان مثال در ژاپن امید به زندگی برای دختر تازه متولد شده 86 سال است، ولی در زیمبابوه (کشوری در جنوب آفریقا) امید به زندگی در یک نوزاد تازه متولد شده 38-30 سال است.

از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت  (who)حداقل امید به زندگی باید شصت سال باشد که در ایران این میزان در زنان 72-70 سال و در مردان 65-60 سال است.